zdrowie-ght.pl » Kodeks złości

Złość jest jedną z podstawowych emocji. Każdy człowiek ma prawo ją odczuwać – również dzieci. Problemem nie jest sama złość, lecz sposób jej wyrażania, który bywa agresywny i społecznie nieakceptowalny.

Nauka właściwego wyrażania złości powinna rozpoczynać się w najbliższym środowisku dziecka, czyli w domu rodzinnym. Jeśli dziecko przyzwyczai się do rozładowywania napięcia poprzez krzyk, niszczenie przedmiotów czy obrażanie innych, późniejsze oduczenie tych zachowań będzie trudnym i czasochłonnym procesem. Jest on jednak możliwy, pod warunkiem konsekwentnego działania ze strony dorosłych.

Skutecznym narzędziem pomocnym w nauce radzenia sobie ze złością jest technika zwana Kodeksem złości. Jest to umowa zawierana pomiędzy rodzicami a dzieckiem, w której zapisuje się – lub przedstawia w formie obrazkowej – dozwolone i niedozwolone sposoby wyrażania złości. W kodeksie określa się również konsekwencje zachowań niedozwolonych. Sformułowania zawarte w Kodeksie złości dostosowuje się do możliwości odbiorczych dziecka. Kodeks omawia się z dzieckiem i wyjaśnia wszelkie niejasności. Dokument umieszcza się w widocznym miejscu i przypomina dziecku o zawartych w nim zasadach.

Po wyrażeniu złości poprzez niewłaściwe zachowania powinno nastąpić:

- odesłanie dziecka do wyznaczonego miejsca w domu (np. do własnego pokoju) w celu uspokojenia się zarówno dziecka, jak i dorosłego,
- posprzątanie szkód powstałych po wybuchu złości, w tym naprawienie wyrządzonych strat,
- przeproszenie przez dziecko osób uczestniczących w zdarzeniu.

Następnie należy wyciągnąć ustaloną konsekwencję z Kodeksu złości. Konsekwencjami mogą być np:

- utrata określonych przywilejów (np. brak możliwości zabawy ulubioną zabawką),
- nałożenie na dziecko dodatkowego obowiązku.

Konsekwencje należy dobierać tak, aby zniechęcały dziecko do powtarzania niewłaściwych zachowań – powinny być to działania, których dziecko nie chce.

Jeśli dziecku uda się poradzić sobie z napięciem emocjonalnym w sposób akceptowalny, to otrzymuje nagrodę. Nagrody powinny być atrakcyjne dla dziecka, tak, aby motywowały je w przyszłości do powtarzania właściwych sposobów radzenia sobie z napięciem emocjonalnym. Nagrodą nie zawsze będzie dobro materialne, dla części dzieci pożądaną nagrodą może być czas spędzony z dorosłym lub pochwała.

Zarówno nagrody, jak i konsekwencje powinny być dobrane indywidualnie do dziecka.

Rodzice odgrywają kluczową rolę w uczeniu dziecka właściwego wyrażania złości. Ucząc kontroli emocji, sami powinni dawać dobry przykład, okazując swoje uczucia w sposób spokojny i społecznie akceptowalny. Również podczas wybuchów dziecka istotne jest prezentowanie opanowania przez dorosłego. Dzieci obserwują dorosłych i uczą się reagowania od nich. Taki sposób uczenia się w psychologii nazywany jest modelowaniem.

Przykładowy Kodeks złości

Każdy ma prawo się złościć.
Gdy się złoszczę, mogę:
• powiedzieć, co mnie złości i co mi przeszkadza,

• odejść od tego, co mnie złości,
• narysować swoją złość,
• liczyć,
• zrobić 5-minutową przerwę,
• napić się wody,
• poskakać,
• mocno zacisnąć pięści,
• umyć twarz,
• wykonywać krótkie wdechy i długie wydechy.

Jeśli zachowam się w sposób określony w punkcie 2, otrzymam nagrodę, np. dodatkowy czas w kąpieli.
W złości nie wolno:
• krzyczeć, używać brzydkich słów,
• niszczyć przedmiotów,
• bić siebie i innych,
• piszczeć.
W przypadku zachowań wymienionych w punkcie 4 zastosowana zostanie regulaminowa konsekwencja. Regulaminową konsekwencją jest brak możliwości zabawy klockami LEGO w dniu wybuchu złości.

Wdrażanie dziecka do właściwego wyrażania złości jest procesem długotrwałym, zwłaszcza jeśli wcześniej utrwaliły się niepożądane reakcje. Jednak systematyczność i konsekwencja dorosłych pozwalają stopniowo wykształcić prawidłowe wzorce radzenia sobie z napięciem emocjonalnym.

Źródła:

• A. Kołakowski, A. Pisula, Sposób na trudne dziecko, GWP, Sopot 2009
• A. Kołakowski, T. Wolańczyk, A. Pisula, M. Skotnicka, A. Bryńska, ADHD. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej, GWP, Sopot 2006

Kodeks złości

Kontakt psycholog dziecięcy